Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.internal_encoding is deprecated in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 28

Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.input_encoding is deprecated in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 29

Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.output_encoding is deprecated in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 30

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654
Udruženje pčelara Sandžak - Biologija pčela

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/pcelari/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Biologija pčela

UVOD U BIOLOGIJU PČELA I PČELINJIH DRUŠTAVA RAZVOJ I ULOGA PČELA U RAZLIČITIM FAZAMA ŽIVOTA

Ovu temu je smatram za jednu od najvažnijih za uspešno i savremeno pčelarstvo. Ovu temu možemo da je podelimo u tri dela, odnosno u tri kolone (Vidi šemu)

Prva, koja traje 21 dan i odnosi se od snešenog jajeta u radiličku ćeliju od strane matice pa do izlaska pčele radilice.

Druga, traje 19 dana i odnosi se na kućne pčele koje obavljaju vrlo složene poslove u pčelinjem društvu i čine 2/3 od ukopnog broja pčela u jednoj košnici.

Treći, koji traje oko 20 dana i to se zovu pčele izletnice.
Sada da objasnimo pojedinačno svaku grupu, odnosno kolonu:

I – Matica kada snese jaje u radiličkoj ćeliji, prvi dan jaje stoji uspravno, drugi dan se nakosi, a treći dan stoji položeno na dnu ćelije. četvrti dan jaje postaje larva od prvog dana i ona je hranjena specijalnim matičnim mlečom i najpogodnija je ukoliko proizvodimo kvalitetne matice Dulitlovom metodom, odnosno presađivanjem larvi. Larva drugog dana, (odnosno 5 dan od snešenog jajeta,) je takođe hranjena matičnim mlečom, ali nešto slabijeg kvaliteta, a larva od trećeg dana, (odnosno 6 dan) hrani se mešavinom matičnog mleča, meda i polena. Ove larve od prvog do trećeg dana su najpogodnije za razvoj bakterija (bolesti pčelinjeg legla) jer njihova hrana je nabogatija belančevinama i prestavlja najbolja podloga za razvoj mikroorganizama. Larve stare 4 i 5 dana, (odnosno 7 i 8 dan) isključivo se hrane mešavinom meda, polena i vode ( 25% meda + 25% polena + 50% vode) Deveti dan od snešenog jajeta kućne pčele stare 12 – 15 dana, zatvaraju je voštanim poklopcem. Larva 10 i 11 dana ispruži se i popuni celu ćeliju. Dvanaesti dan se pretvara u nimfu, a trinaesti dan se pretvara u lutku, i do 16 dana je u obliku lutke, da bi 17 dana se pretvara u insekta, a 21 dana izlazi kao pčela radilica.

II – Pčela radilica prva 3 dana čisti ćelije i greje leglo. Pčela od 3 do 5 dana hrani stare larve sa medom, polenom i vodom. Pošto petog dana sazrevaju žlezde za izlučivanje matičnog mleča, pčele stare od 5 do 7 dana hrane mlade larve od prvog do trećeg dana. Pčele od 7 do 9 dana preuzimaju nektar od pčele koje donose nektar i prave med. Pčele od 10 do 13 dana čiste i održavaju higijenu košnice, a pčele stare od 12 do 15 dana, pošto su im razvijene voštane žlezde – grade saće, a od 14 do 16 dana – istražuju okolinu i orjentišu se na svoju košnicu. Kada završe sa orjentacijom od 16 do 19 dana postaju pčele čuvarice – stražarice.

III – Nakon završetka kućnih poslova u trajanju od 19 dana, dvadeseti dan postaju izletnice i narednih dana do oko 40 dana, sakupljaju nektar, polen i donose vodu, osnovne narmice za nesmetan razvoj pčelinjeg društva. Ukoliko nedostaje u prirodi jedna od ovih 3 namirnica, pčelar im treba dodati, kako ne bi se poremetila BIOLOŠKA CELINA I STVORIMO NESMETAN ZDRAVI RAZVOJ PČELINJEG DRUŠTVA.

SASTAV PČELINJEG DRUSTVA

sastav pcelinjeg drustva

Medonosne pčele žive u društvima od po neko­liko desetina hiljada individua. Svako pčelinje društvo čine: matica, trutovi i pčele radilice (Sl. 1). Taj poli­morfizam je rezultat strogo utvrdjene specijalizacije u pčelinjem društvu u toku njegove evolucije. Sve tri forme se razlikuju kako po svojim anatomskim i fizio loškim osobinama i svojoj aktivnosti take i po svojoj brojnosti. Medjutim, oni se nalaze u složenim biološkim uzajamnim odnosima i tesnom medjusobnom jedinstvu. Matica, pčele i trutovi nisu u stanju da vode dugo vremena samostalan individualan život izvan pčelinjeg društva, Zbog toga se medonosne pčele nazivaju društvenim ili socijalnim insektima.

MATICA

Pčelinja matica je ženka sa potpuno razvijenim polnim organima, što omogućava njeno oplodjivanje. U svakom pčelinjem društvu postoji samo jedna matica. Njena je uloga da polaže jaja – oplodjena i neoplodjena – iz kojih ce se izleći sve tri forme individua. Posle oplodjivanja matica počinje da polaže jaja i ne napušta društvo, osim za vreme rojenja.

matica

Jedino oplodjene matice mogu polagati oplodjena jaja iz kojih se izlegu ženke-matice ili pčele radilice. U uslovima Srbije polaganje jaja počinje obično u feb­ruaru i postepeno postaje sve brže, a najintenzivnije je u maju – junu, do početka jula. Tada matica polaže dnevno 1.500 do 2.000 jaja, čija tezina (2000 X 0, 132 mg=264 mg) premašuje težinu same matice. Najplodnije matice mogu položiti do 3.000 jaja za 24 časa, a u nekim slučajevima čak i više, mada to traje kratko. Preko leta i u jesen tempo polaganja jaja postepeno opada, a u oktobru potpuno prestaje. U čitavoj, aktivnoj po društvu sezoni, matica može, u zavisnosti od svojih osobina i od uslova, da položi 150.000 do 200.000 jaja. Zbog tog napornog i dugog rada oko polaganja jaja maticu treba obilno hraniti mlečom, koji je bogat hranljivim i biološki aktivnim materijama.

Pčele hraniteljice čine „svitu“ matice i brinu se o njoj predajući mleč iz svoje surlice direktno na surlicu matice. U periodu kada matica ne polaže jaja pčele joj daju manje hrane, odnosno pretežno je hrane medom radi održavanja života, a ponekad i sama matica sise med iz ćelija. Na taj način pčele hraniteljice regulišu polaganje jaja u zavisnosti od uslova u samoj košnici i van nje (temperature, zaliha hrane, dotok nektara i polena itd.). U hladnom periodu one čuvaju maticu u sredini gnezda, jer je tamo najtoplije. Ukoliko pčelinje društvo gine usled gladi, matica će poslednja uginuti.

Kod skoro sasvim uginulih društava krajem zime može se vi­deti matica koja je ostala sama sa još nekoliko živih pčela.
Matica može živeti 4-5 godina, a i više, ali je naj­produktivnija u toku prve dve godine života. Posle toga ona je već fizički i fiziološki iznurena. Usled sma­njenja rezerve spermatozoida u njenoj semenskoj kesici znatan deo jaja ostaje neoplodjene, iz tih se jaja razvi­jaju partenogenetičke muške individue – trutovi. Druš­tva sa starim maticama se ne mogu dobro razviti za glavnu pašu i daju znatno manje meda i voska. Zahva­ljujući svom instinktu da osiguraju život društva, pče­le same nastoje da uklone staru maticu i odgajaju mla­du. Dve matice (majka i ćerka) mogu živeti izvesno vreme zajedno, čak i polagati jaja, ali zatim stara matica ugine od zaoke mlade ili je pčele ubijaju. Ta prirodna smena ma­tice obično nastupa kada je matica već stara tri ili četiri godine. Zbog toga se i sam pčelar mora brinuti o blagovremenom uklanjanju starih i nesposobnih matica.

U skladu sa svojom ulogom matica se razlikuje od pčela radilica krupnijim i duguljastijim telom, koje dostiže 20-25 mm. Posebno je razvijen i produžen trbuh, u kome se nalaze dobro razvijeni jajnici. Ona ne izlazi da sakuplja i prenosi nektar i polen, jer joj je surlica kraća (3,5 mm), i na zadnjim nožicama nema or­gana za prikupljanje polena. Matica ne proizvodi vo­sak i nema voštanih ogledalaca. Ona ne učestvuje ni u gajenju legla (larvi) i ne može da proizvodi mleč, jer su joj podzdrelne žlezde nerazvijene. Mada ima žaoku, ona je koristi jedino pri susretu sa drugom maticom.

Pčelinje društvo ne može živeti dugo bez matice, kao što i matica ne moze opstati bez pčela. Uginuće ma­tice remeti normalan život pčelinjeg društva – pčele odaju tužan zvuk (plač), podižući trbušiće i trepereći krilima iliusplahireno lete u košnici i na poletaljci. Čim ostanu bez matice, pčele nastoje da odgaje novu maticu od jaja koja su bila u gnezdu iIi su naknadno dobijena, iIi pak od mladih larvi.

Pored polaganja jaja, tela oplodjene matice neprekidno luče i ektohormone, tzv, matičnu supstancu, koja je, prema Batleru, smeša sekrecija gornjoviličnih žlezda, grudnih žlezda i trbusića. Preko matične supstance matica igra značajnu regulišući ulogu u organizaciji i aktivnosti pčelinjeg društva. Pčele radilice uzimaju matičnu supstancu sa tela matice lizanjem ili medjusobnim dodirivanjem, kao i preko mirisa same matične supstance, a na potiskuje fad endokrinih zlezda i onemogućava razvitak jajnih kanalica. U odsustvu matice endokrine žlezde se razvijaju i menja se hormonalno stanje,a kao posledica toga nastupaju promene i u vladanju pčela – jajni kanalici se razvijaju i javlja se na­gon za izgradnjom matičnjaka.

Utvrdjeno je (Skrobel) da gornjovilične žlezde mladih, neoplodjenih matica ne luče matičnu supstancu, ali ukoliko kasnije one ostanu neoplodjene i počnu da polažu neoplodjena jaja, njihove gornjovilične žlezde počinju da luče matičnu supstancu. Snaga i produktivnost pčelinjeg društva vrlo mnogo zavise od osobina matice. Matica treba da bude mlada, da je dobrog porekla, da je odgajena u snažnom pčelinjem društvu i dobro razvijena. Utvrdjeno je (G. A. Avetisjan i drugi) da krupne i teške matice imaju razvijenije jajnike sa većim brojem jajnih kanalića i polažu veću količinu jaja. Prema I. Vojkeu teže mati­ce imaju veću semensku kesicu i veće rezerve sperma­tozoida, usled čega one polažu i veći broj oplodjenih jaja u poredjenju sa lakšim maticama. Krupnije i snažnije matice uspešnije zimuju, manje obolevaju od nozematoze i vitalnije su. Pčelinja drustva sa takvim ma­ticama odgajaju mnogo pčela za glavnu pašu i daju više meda i voska.

PČELE

Pčele radilice, koje se obično nazivaju sa­mo pčele, jesu ženke sa nedovoljno razvijenim polnim sistemom i zbog toga se ne mogu spariti. U procesu duge evolucije i specijalizacije pčelinjeg drustva pčele su postepeno gubile funkcije razmnožavanja (polni sistem im je zakržljao). Njihovi jajnici imaju od 3 do 20 jaj­nih kanalića, i kojima se u normalnim uslovima u pčelinjem društvu ne obrazuju i ne odvajaju jaja.

U zamenu za izgubljenu sposobnost razmnožavanja, pčele obavljaju celokupan rad u pčelinjem gnezdu i van njega: prikupljaju i prenose nektar i polen i skladište ih kao rezervu hrane, proizvode vosak i grade saće, ču­vaju gnezdo itd. Kod njih su, medjutim, očuvane i dob­ro razvijene neke čisto materinske funkcije kao sto su priprema kašice i mleča i hranjenje larvi i matice, za­tim izvanredno velika briga oko odgajanja legla, koja se iskazuje u održavanju neophodne temperature i vlažnosti vazduha, čistoće u čelijama i gnezdu itd.

Pčele su najbrojnije individue u pčelinjem društvu i njihov broj dostiže do nekoliko desetina hiljada. Ko­ličina pčela zavisi od sezone, plodnosti matice i uslova za razvijanje pčelinjeg društva.

Telo pčela je relativno manje od tela matice i truto­va i dostiže dužinu od 12 do 14 mm, a težina jedne pče­le je oko 100 mg tj. u 1 kg ima 10.000 pčela. Težina pčela zavisi i od napunjenosti voljke nektarom ili medam. Preko zime, usled nemogućnosti da lete i da se isprazne, težina im se povećava, jer se nesvareni ostaci hrane zadržavaju u rektumu. Surlica je 6,3-6,6 mm. Specifična konstrukcija pčela je posledica njihovih raznovrsnih funkcija. Karakterističan je i relativni re­dosled njihovih funkcija u zavisnosti od uzrasta i fizio­loškog stanja. Naporan rad u aktivnoj sezoni brzo iscrpljuje pčele i one u snažnim društvima žive 36 dana, a u slabijim – 28 dana. Preko zime žive od 6 do 9 me­seci, jer su u relativnom mirovanju a u telu imaju još od jeseni dovoljno nagomilanih zaliha belančevina i masti (tzv. masno telo).

Pčele nisu samo radna snaga, one usmeravaju i kon­trolišu razvitak pčelinjeg društva i proces razmnožava­nja. Od toga kako one hrane maticu u velikoj meri za­visi njena aktivnost u polaganju jaja, a od kvaliteta i količine hrane koju daju mladim larvama zavisi hoće li se one razviti u pčele radilice ili u matice; one pri­premaju i obavljaju zamenu matice i prirodno rojenje ili ga osujećuju ako se uslovi promene; pčele učestvuju aktivno u parenju matice, gurajući je i primoravajući je da izleti izvan kosnice; one rešavaju sudbinu trutova kada oni više nisu potrebni društvu itd.

Mada polni sistem pčela radilica nije dovoljno raz­vijen, u izvesnim uslovima, na primer prilikom prirod­nog rojenja pčelinjih društava ili u nedostatku ili pot­punom odsustvu mladog legla u gnezdu ako je matica nekvalitetna, jajni kanalići kod jednog dela pčela po­činju da se razvijaju – pojavljuju se tzv. a n a t o m ­s k i   l a z n e   m a t i ce (trutuše). Ukoliko pčelinje društvo -oplodnjak-nukleus ostane duže (15-20 dana) bez matica i legla i ukoliko nema matičnjaka, anatomske trutuše se pret­varaju u fizioloski lazne matice (tru­tuše). U njihovim jajnicima počinju da se formiraju zre­la jaja, koja se polazu u trutovske ili radiličke ćelije. Jedna takva pčela može da snese 20-30 neoplodjenih jaja, od kojih se u radiličkim ćelijama izlegu sitni tru­tovi-patuljci.

Pojava laznih matiea (trutuša) se, s jedne strane, objašnjava činjenicom da pčele konzumiraju više sopstvenog mleča usled odsustva mladog legla a, s druge strane, nedostatkom matične supstance, jer društvo nema maticu. Ukoliko takvo pčelinje društvo dobije ma­ticu koja palaže jaja ili mlado leglo, pčele počinju odmah da ih hrane, jajnici im se degenerišu i one prestaju da budu trutuše.

Otrutelo društvo ima smanjenu radnu sposobnost i manju produktivnost meda. Ta su društva osudjena na uginuće, jer se u njima odgajaju samo trutovi, a pčele stare i umiru.

TRUTOVI

Trutovi su polno razvijeni mužijaci, čija je namena da oplode mlade matice. Razvijaju se partenogenetski, tj. od neoplodjenih jaja. Oni nose i predaju potomstvu nasledne osobine matice, koja je položila neoplodjena jaja i truta, koji je oplodio njihovu babu, tj. trutovi nemaju oca, ni dedu.

Trutovi imaju dosta debelo telo s tupim krajevima, koje dostiže dužinu od 15 do 17 mm i težinu od 200 mg. Grudni deo ima jako razvijene mišice, koji im obezbedjuju brzo i često dosta daleko letenje za vreme parenja sa maticom. Trbušić im je širok, jer se u njemu nalaze dobro razvijeni polni organi. Posebno privlače pažnju dva jako izbuljena oka s obe strane glave, koja se skoro slivaju na temenu. Zahvaljujući njima trut se dobro orijentiše kada leti za maticom. Trutovi nemaju nikakvih drugih funkcija u pčelinjem društvu.

Medjutim, trutovi su bioloski neophodni, jer oplodjavaju maticu čime se obezbedjuje razmnožavanje i očuvanje rase. Zbog toga se oni pojavljuju u pčelinjem društvu u proleće i naročito u periodu rojenja, jer tada ima mladih matica spremnih za oplodjivanje. U to vreme se pčele dosta brižljivo odnose prema trutovima. Prvih sedam dana pošto su se izlegli, hrane ih mlečom i kašicom od meda i polena. Posle toga trutovi sami uzi­maju hranu iz ćelija i sasvim slobodno šetaju po košni­cama. Ukoliko se u tom periodu slučajno nadju u tu­djoj košnici, i tamo ih blagonaklono primaju.
Braj trutova u jednom pčelinjem društvu se kreće od nekoliko stotina do nekoliko hiljada, u zavisnosti od starosti matice, kvaliteta saća, od stanja društva i od spoljnih uslova.

Trutovi obicno žive oko 20 do 30, redje do 60 dana. oni izvode svoja prva letenja radi orijentacije 4-7 da­na uzrasta, a polno sazrevaju 16 dana.

Krajem leta, kada se dotok nektara smanji ili pot­puno prekine i nestane nagon pčelinjih društava da se razmnožavaju i odgajaju maticu, odnos pčela prema trutovima se iz osnova menja. Matica više ne polaže neoplodjena jaja, a pčele prestaju da hrane postojeće trutove i postepeno ih izoliraju na zidove i dno košni­ce. Zatim pčele izbacuju iz košnice trutove iznurene od gladi i oni napolju uginu. Trutovi se mogu očuvati do kasne jeseni, ukoliko postoji dotok nektara ili se pčeli­nje društvo prihranjuje. Pčele zadržavaju trutove i kad društvo izgubi maticu ili ima nesparenu maticu. U takvom slučaju trutovi čak mogu i da prezime. Još ni­je pouzdano dokazano dali su tada sposobni za parenje.

Kada pčelinje društvo ima maticu-trutušu ili pče­le trutuše, koje polažu neoplodjena jaja u radiličke ćelije, društvo odgaja trutove-patuljke, koji mada su polno razvijeni, fizički su slabi i bez vrednosti.

U savremenom pčelarenju odgajivanje neophodnog braja trutova za parenje sa maticom treba praktikova­ti samo u odredjenim oplemenjenim društvima. U svim drugim društvima u pčelinjacima treba voditi siste­matsku borbu protiv trutova.

ŠTETA OD TRUTOVA I BORBA PROTIV NJIH

Mada su trutovi biološki neophodni za sparivanje mladih matica i za obezbedjivanje produžetka pčelinjeg rada, ne sme se dozvoliti da sva pčelinja društva u jednom pčelinjaku ne­kontrolisano gaje trutove. Utvrdjeno je da se za odgajivanje 1.000 trutova i za njihovo hranjenje troši oko 8 kg meda. Jedan trut jede koliko tri pčele. Pored znatnog utroška hrane za samo odgajanje trutova je angažovan i znatan deo pčela. Utrošena hrana, vreme i rad oko odgajivanja trutova koristila bi više pčelinjem društvu, ako bi se umesto trutova gajila veća kolici­na pčela. Trutovo leglo zauzima površine na srednjim satovima u najtoplijem delu gnezda i time sužava površinu za gajenje ra­diličkog legla u tim najpovoljnijim uslovima. S druge strane, odgajanje velike količine trutova je vesnik prirodnog rojenja utoliko pre što prisutnost trutova povećava zagušljivast i tem­peraturu u gnezdu, a to doprinosi prelazu pčelinjih društava u rojno stanje.

Mr Naum Bandžov

 

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Osveži

Ko je na mreži: 14 gostiju i nema prijavljenih članova

   

Brojač poseta